Hiện nay tỉnh Bắc Ninh có diện tích trồng cây vải thiều khoảng 29.800 ha, trong đó vải sớm là 8.200 ha đang trong giai đoạn phát triển quả (kéo cùi), dự kiến thu hoạch từ ngày 20/5 trở đi. Qua điều tra theo dõi của Trạm bảo vệ và Kiểm dịch thực vật số 4 trực thuộc Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Bắc Ninh cho thấy, các vườn vải sớm trưởng thành sâu đục cuống quả vải đã bắt đầu xuất hiện với mật độ trung bình từ 0,1-0,5 con/cành, cao từ 1-3 con/cành.
Bướm sâu đục quả thường rộ vào cuối tháng 4 đầu tháng 5 (Sâu non: 7-8 ngày, Nhộng 7-9; TT 5-7 và trứng 2-2,5 ngày). Sâu non khi mới nở đục vào cuống quả, gân lá, cuống hoa. Những lá bị sâu đục kém phát triển, bị khô và rũ xuống, những chồi hoa bị sâu hại làm nhành hoa bị khô. Quả bị hại, quan sát phần cuống quả có phần đùn ra ngoài, quả không bị rụng nhưng bên trong có sâu non nên chất lượng, mẫu mã quả giảm
Hình ảnh và dấu hiệu gây hại của sâu đục cuống quả vải
Ngoài sâu đục cuống quả, trên vải sớm còn xuất hiện một số đối tượng khác như bọ xít, rầy rệp, sâu đo, sâu róm và các bệnh như thán thư, sương mai… gây hại cục bộ. Vì vậy, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật là rất cần thiết nhằm bảo vệ năng suất và chất lượng quả vải.
Để chủ động phòng trừ sâu đục cuống quả hiệu quả, bà con nông dân cần thực hiện tốt một số biện pháp sau:
Thứ nhất, về biện pháp chăm sóc, canh tác.
Cần duy trì tưới nước hợp lý, giữ ẩm thường xuyên cho đất trong suốt giai đoạn quả phát triển, tránh để cây bị khô hạn làm ảnh hưởng đến sinh trưởng và tăng tỷ lệ rụng quả. Bón phân cân đối, hợp lý giữa các yếu tố dinh dưỡng NPK, trong đó chú trọng bổ sung phân giàu Kali nhằm giúp quả phát triển tốt, tăng chất lượng và hạn chế rụng sinh lý. Tăng cường sử dụng phân hữu cơ hoai mục, phân vi sinh và các chế phẩm sinh học để cải tạo đất, nâng cao sức đề kháng cho cây.
Đồng thời, cần tiến hành tỉa cành, tạo tán thông thoáng; loại bỏ các cành tăm, cành lộc, cành sâu bệnh, cành không mang quả để giảm nơi cư trú của sâu hại, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc và phun thuốc. Thường xuyên thu gom quả rụng, lá rụng và tàn dư thực vật dưới gốc đem tiêu hủy nhằm cắt đứt nguồn sâu bệnh trong vườn.
Thứ hai, tăng cường theo dõi và phòng trừ đúng thời điểm.
Bà con cần thường xuyên thăm vườn, kiểm tra chùm quả để phát hiện sớm trứng và sâu non. Đây là giai đoạn phòng trừ hiệu quả nhất. Căn cứ vào dự báo, cần tập trung phun trừ sâu đục cuống quả trong khoảng thời gian từ ngày 20/4 đến 30/4. Sau đó phun nhắc lại sau 5–7 ngày để diệt sâu non do các lứa phát sinh.
Khi phun thuốc cần đảm bảo kỹ thuật, phun ướt đều tán cây, tập trung vào chùm quả và cuống quả – nơi sâu gây hại chủ yếu. Tránh phun qua loa, không đúng kỹ thuật làm giảm hiệu quả phòng trừ.
Thứ ba, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, an toàn.
Ưu tiên sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học, thảo mộc như các hoạt chất Abamectin, Emamectin benzoate, Polyphenol, Celastrus angulatus, Bacillus thuringiensis var.kurstaki … nhằm đảm bảo an toàn cho người sản xuất, người tiêu dùng và môi trường sinh thái.
Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần tuân thủ nghiêm nguyên tắc “4 đúng”: đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng – nồng độ và đúng cách. Chỉ phun thuốc khi thực sự cần thiết, phun vào thời điểm sáng sớm hoặc chiều mát để tăng hiệu quả và giảm ảnh hưởng đến môi trường. Đồng thời, cần đảm bảo thời gian cách ly trước thu hoạch theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Thứ tư, lưu ý đối với sản xuất vải xuất khẩu.
Đối với các vùng sản xuất vải phục vụ xuất khẩu, cần áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng cường sử dụng biện pháp sinh học, cơ giới và canh tác. Hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc hóa học có độ độc cao hoặc hoạt chất có nguy cơ tồn dư dài ngày. Tuyệt đối không sử dụng các hoạt chất bị thị trường nhập khẩu kiểm soát chặt chẽ như: Tricyclazole, Difenoconazole, Nereistoxin, Quinalphos, Pyraclostrobin… Đồng thời, cần ghi chép đầy đủ nhật ký sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Nhìn chung, sâu đục cuống quả là đối tượng gây hại nguy hiểm trên vải thiều giai đoạn phát triển quả. Việc chủ động theo dõi, phòng trừ đúng thời điểm, kết hợp đồng bộ các biện pháp kỹ thuật sẽ giúp hạn chế thiệt hại, bảo vệ năng suất, nâng cao chất lượng quả vải, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng trong vụ sản xuất năm 2026.
